Το σίγουρο πάντως είναι πως η Τουρκία, εφόσον συνεχίσει την ένταση της κρίσης με το Ισραήλ, δύσκολα θα μπορεί πλέον να στηριχθεί στα μέχρι τούδε ερείσματα που είχε στην Ουάσιγκτον.

Αμέσως μετά την υπογραφή του «Πρωτοκόλλου Διπλωματικών Σχέσεων» Τουρκίας – Αρμενίας, ο κ. Ερντογάν έθεσε ζήτημα απόσυρσης των Αρμενίων από το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Διαφορετικά το ενδεχόμενο μη επικύρωσης της συμφωνίας από το Κοινοβούλιο θα είναι- απείλησε ορατό. Φαίνεται, όμως, εν τοις πράγμασι πως η τακτική αθέτησης επίσημων συμφωνιών αποτελεί βασικό γνώρισμα της τουρκικής διπλωματίας. Απόδειξη στοιχειοθετεί και ο προ ημερών αποκλεισμός του Ισραήλ από αεροπορική άσκηση στον εναέριο χώρο της Τουρκίας.

Η Άγκυρα προχώρησε στην εξαίρεση του Ισραήλ από τη συμμετοχή του στην άσκηση του ΝΑΤΟ (12-23 Οκτωβρίου). Η εν λόγω εξαίρεση οφείλεται εν μέρει στο ότι η Τουρκία δεν συμφωνεί με τον χειρισμό εκ μέρους του Ισραήλ της κατάστασης στη Γάζα. Ας σημειωθεί πως στην άσκηση του ΝΑΤΟ θα συμμετείχαν οι ΗΠΑ, η Ιταλία και η Τουρκία. Οι δυο πρώτες απέσυραν τη συμμετοχή τους μόλις έμαθαν τον αποκλεισμό του Ισραήλ.

Πέραν τούτων, οφείλουμε να επισημάνουμε πως η Τουρκία αποτελεί τον στενότερο μουσουλμανικό σύμμαχο του Ισραήλ σε ολόκληρη της Μέση Ανατολή. Και οι δυο χώρες έχουν συνεργαστεί στενά τόσο σε οικονομικό όσο και στρατιωτικό επίπεδο την τελευταία τουλάχιστον 10ετία. Η περσινή, ωστόσο, στρατιωτική εισβολή των Ισραηλινών στη Γάζα, προκάλεσε αντιδράσεις από την τουρκική πλευρά, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν εντάσεις μεταξύ των δυο συμμάχων. Τον περασμένο Γενάρη, ο κ. Ερντογάν είχε αποχωρήσει θυμωμένος από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, κατηγορώντας τουςΙσραηλινούς για δολοφονία παιδιών και αμάχων στη Γάζα.

Το 2004, ο κ. Ερντογάν είχε πάλι ενοχλήσει το Ισραήλ αποκαλώντας το ‘κράτοςτρομοκράτη’, μετά τη δολοφονία του ιδρυτή της Χαμάς, Σεΐχ Αχμέντ Γιασίν.
Μολοταύτα, οι σχέσεις είχαν αποκατασταθεί με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ. Το Γενάρη, όμως, ο Ερντογάν έδειξε πολύ πιο θυμωμένος. Κατηγόρησε το Ισραήλ ότι διαπράττει «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» και αναρωτήθηκε «πώς μπορεί μια χώρα που αγνοεί τελείως τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να επιτρέπεται να περνά την είσοδο του ΟΗΕ» (ο ίδιος βέβαια επιλεκτικά ξεχνά τον κατοχικό στρατό στην Κύπρο και τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ).

Παρ’ ότι, λοιπόν, ο Τούρκος πρωθυπουργός καταδίκασε το Ισραήλ για τις αγριότητες στο Λίβανο, η κυβέρνησή του παραμένει σημαντικός στρατιωτικός παίκτης στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία διατηρώντας στενούς δεσμούς με Ουάσιγκτον, Τελ Αβίβ και Αρχηγείο του ΝΑΤΟ. Το παράδοξο είναι ότι η Τουρκία, λόγω της στρατιωτικής συμμαχίας της με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, είναι εκ των πραγμάτων συνυπεύθυνη στον «τρομερά γενικευμένο πόλεμο» της νέας τάξης πραγμάτων με στόχο τον σχηματισμό της Μεγάλης Μέσης Ανατολής. Η αγανάκτηση, επομένως, και ο αποκλεισμός ανταποκρίνονται στο ισχυρό αντι-ισραηλινό αίσθημα που έχει αναπτυχθεί στην Τουρκία. Άλλωστε το Κόμμα της Δικαιοσύνης (ΑΚΡ) θεωρείται μια φιλο-ισλαμική πολιτική κίνηση. Ως εκ τούτου, ο αποκλεισμός του Ισραήλ από την Τουρκία αποτελεί μια εξόφθαλμη αντίφαση ως προς την ουσία της μεταξύ τους συμφωνίας για μια μακρόχρονη στρατιωτική συνεργασία.

Στο μεταξύ από την περίοδο Κλίντον διαμορφώθηκε μια τριγωνική στρατιωτική συμμαχία μεταξύ ‘ΗΠΑ, Ισραήλ και Τουρκίας’. Αυτή η «Τριπλή Συμμαχία» -υπό την αιγίδα του βαθέος κράτους των ΗΠΑ- ολοκληρώνει και συντονίζει τις στρατιωτικές αποφάσεις που αφορούν τον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων και των σχεδιαζόμενων από τα μέσα του 2005 αεροπορικών επιδρομών κατά του Ιράν. Σε κάθε περίπτωση, οι αντιφάσεις της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής οφείλονται αφενός στους υπάρχοντες περίπλοκους συσχετισμούς μέσα στην κυβερνητική συμμαχία, καθώς και μεταξύ κυβέρνησης και στρατιωτικής ηγεσίας (που παραδοσιακά έχει στενή σχέση με το Πεντάγωνο και το ΝΑΤΟ), αφετέρου στην αναβίωση του ευρασιατικού (νεο-οθωμανικού) επεκτατικού δόγματος της Άγκυρας. Το σίγουρο πάντως είναι πως η Τουρκία, εφόσον συνεχίσει την ένταση της κρίσης με το Ισραήλ, δύσκολα θα μπορεί πλέον να στηριχθεί στα μέχρι τούδε ερείσματα που είχε στην Ουάσιγκτον.

Επιπλέον, τίθεται και σε κίνδυνο η γνωστή ισραηλινοτουρκική στρατιωτική συνεργασία του ανατολικού μεσογειακού διαδρόμου – από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω Λιβάνου και Συρίας έως τα συρο-τουρκικά σύνορα.

Συνεργασία που ενδεχομένως συνδέεται στενά με το προτεινόμενο σχέδιο εγκατάστασης του πετρελαιαγωγού ΤζεϊχάνΑσκελόν (Τουρκίας και Ισραήλ), και ο οποίος θα συνδέει τον αγωγό Μπακού-Τιφλίδα-Τζεϊχάν με τον αντίστοιχο ισραηλινό αγωγό Ασκελόν-Εϊλά.

Του Κώστα Γουλιάμου
*Ο Κώστας Γουλιάμος είναι Αντιπρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου.
ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ