Οι τρεις παράγοντες που θα κρίνουν την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων και το διπλωματικό πόκερ με τα Σκόπια για το όνομα.

Άγγελος Αθανασόπουλος

Την ώρα που ο ίδιος ο πρωθυπουργός κ. Γ. Παπανδρέου κάνει λόγο για απειλές στην εθνική κυριαρχία λόγω της οικονομικής κατάστασης που αντιμετωπίζει η χώρα, η κυβέρνηση έχει μπροστά της γεμάτη ατζέντα στην εξωτερική πολιτική. Και τούτο διότι είτε με πρωτοβουλία της ίδιας είτε λόγω των συνθηκών και τα τρία μείζονα εθνικά θέματα (Σκοπιανό, Κυπριακό, ελληνοτουρκικά) θα τρέξουν με περισσότερη ή λιγότερη ταχύτητα.

Ανάληψη πρωτοβουλιών.

Η φιλοσοφία της νέας κυβέρνησης είναι ότι τα τελευταία πέντε χρόνια υπήρξε μια αποδυνάμωση του πολιτικού κεφαλαίου που είχε συσσωρευθεί την περίοδο 1996-2004. Η τάση αυτή πρέπει να αναστραφεί και αυτό μπορεί να γίνει «μόνο με την ανάληψη πρωτοβουλιών,ώστε η Ελλάδα να μην είναι αδρανής αλλά να δείχνει τον δρόμο» τονίζει μιλώντας στο «Βήμα» ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών κ. Δ. Δρούτσας. Σε αυτό το πλαίσιο η Αθήνα θα επιδιώξει να δηλώσει ξανά παρούσα σε περιοχές τις οποίες έχει παραμελήσει, όπως η Μέση Ανατολή, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και φυσικά τα Βαλκάνια.

Στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών σχέσεων τρεις είναι, σύμφωνα με διπλωματικούς κύκλους, οι παράγοντες που θα κρίνουν την πορεία τους. «Ο πρώτος» εξηγούν «είναι η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό εντός του πρώτου εξαμήνου του 2010. Ο δεύτερος είναι η πιθανή κινητικότητα από την αναζωογόνηση των διερευνητικών επαφών για το Αιγαίο. Και ο τρίτος είναι η αποφυγή μη ελεγχόμενων εντάσεων». Διευκρινίζουν ακόμη ένα καινούργιο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη: ότι «το χαρτί της ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας δείχνει να φθάνει στα όριά του».

Στο Κυπριακό όλα τα μέρη τάσσονται υπέρ μιας «κυπριακής λύσης» που θα συμφωνηθεί από τον πρόεδρο κ. Δ. Χριστόφια και τον τουρκοκύπριο ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ. «Αυτό όμως δεν είναι τίποτε παραπάνω από μια ωραία βιτρίνα. Στις συνομιλίες υπάρχει μεν πρόοδος, αλλά δεν είναι καταλυτική» σχολιάζουν ενημερωμένες πηγές. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι «προεδρικές εκλογές» στα Κατεχόμενα τον προσεχή Απρίλιο αποτελούν τουλάχιστον μια ημερομηνία-ορόσημο, αν και ο κ. Δρούτσας επιμένει ότι «τεχνητά χρονοδιαγράμματα δεν υπάρχουν». Ελληνες και ξένοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι ο κ. Ταλάτ δεν μπορεί να κατεβεί στις εκλογές χωρίς να έχει να παρουσιάσει μια «σχεδόν συμφωνία» επί ορισμένων πτυχών. Υπάρχει, τέλος, ένας παράγοντας που δεν μπορεί να αγνοηθεί και δεν είναι άλλος από το εσωτερικό μέτωπο στην Κύπρο, όπου η πόλωση αρχίζει να ανεβαίνει επικίνδυνα.

Οι δίαυλοι με την Αγκυρα.

Στα ελληνοτουρκικά η επίσκεψη Παπανδρέου στην Κωνσταντινούπολη προκάλεσε μια κινητικότητα στις διμερείς σχέσεις. Το νόμισμα όμως έχει δύο όψεις. «Η μία είναι ότι οι Τούρκοι γνωρίζουν πως ο Παπανδρέου, λόγω και διασυνδέσεων, μπορεί να αλλάξει την ατζέντα εις βάρος τους. Από την άλλη όμως» σημειώνουν διπλωματικές πηγές «γνωρίζουν επίσης ότι το ισοζύγιο ισχύος έχει μεταβληθεί δραματικά υπέρ τους τα τελευταία χρόνια και λογικά θα επιλέξουν επιθετική τακτική σε όλα τα μέτωπα». Και προσθέτουν επ΄ αυτού: «Δεν θα πρέπει να προκαλέσει έκπληξη αν ο Ερντογάν αφήσει το στρατιωτικό κατεστημένο να ανασάνει λίγο μετά την καταιγίδα “Εργκενεκόν”».

Το σημαντικότερο ζήτημα στα ελληνοτουρκικά είναι αν θα επιδειχθεί βούληση για επανεκκίνηση των διερευνητικών επαφών. Η Αθήνα εμφανίζεται κατ΄ αρχήν θετική σε κάτι τέτοιο, με σκοπό, όπως επιμένει, μόνο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας- «αν χρειαστεί και με παραπομπή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης», σύμφωνα με τον κ. Δρούτσα. «Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η δικαστική οδός δεν προσφέρει 100% εξασφάλιση,ενώ και η νομολογία επί του δικαίου της θάλασσας δεν εξελίσσεται πάντοτε προς όφελος των δικών μας απόψεων» υπογραμμίζουν κορυφαίοι διπλωμάτες. Μια πρόοδος στις διερευνητικές επαφές θα πρέπει να συνδυαστεί, προσθέτουν, τουλάχιστον με την αποφυγή μη ελεγχόμενων εντάσεων, όπως οι υπερπτήσεις ή οι γεωφυσικές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Διελκυστίνδα μετα Σκόπια.

Η πρόθεση της κυβέρνησης Παπανδρέου για λύση του προβλήματος της ονομασίας το συντομότερο δυνατόν είναι αδιαμφισβήτητη. Οι λόγοι είναι τόσο η πεποίθηση ότι καταναλώνεται υψηλό διπλωματικό κεφάλαιο όσο και οι πιέσεις από χώρες που ενδιαφέρονται για λύση (π.χ., οι ΗΠΑ). Ωστόσο η Αθήνα διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις για τις προθέσεις του σκοπιανού πρωθυπουργού Νίκολα Γκρούεφσκι, ο οποίος εξακολουθεί να αποφασίζει με εσωτερικά πολιτικά κίνητρα.

Η διελκυστίνδα με την πΓΔΜ κινείται σε τρία κανάλια: πρώτον, στις διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ· δεύτερον, στις διμερείς επαφές· τρίτον, στο δικαστικό, που αφορά την προσφυγή των Σκοπίων στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης με το αιτιολογικό της παραβίασης από την Ελλάδα της Ενδιάμεσης Συμφωνίας. Το πρώτο κανάλι εμφανίζεται προς το παρόν απονευρωμένο. Η πρόταση «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας» φαίνεται ότι παραμένει στο τραπέζι και η Αθήνα θα την έβλεπε θετικά. Υπάρχουν όμως μια σειρά ζητήματα, όπως το εύρος χρήσης, «η μακεδονική» ταυτότητα και γλώσσα, που περιπλέκουν τα πράγματα. Σύμφωνα με πληροφορίες, η σκοπιανή πλευρά εξακολουθεί να επιμένει σε μια λύση-«πακέτο», κάτι που δεν φαίνεται να βρίσκει σύμφωνη την Αθήνα. Η κυβέρνηση άλλωστε διά στόματος τόσο του κ. Παπανδρέου όσο και του κ. Δρούτσα επαναλαμβάνει συνεχώς την «κόκκινη γραμμή» για μια ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό που θα ισχύει erga omnes και εμμένει ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

Οι διμερείς επαφές ακόμη και σε υψηλό επίπεδο για βελτίωση του κλίματος μέσω πρακτικών βημάτων κρίνονται κατ΄ αρχήν θετικές, αλλά κορυφαίοι διπλωμάτες συστήνουν προσοχή διότι «στο παρελθόν τέτοιου είδους κινήσεις, όπως η υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας, έχουν δημιουργήσει την ψευδαίσθηση καλών σχέσεων». Δεν είναι επίσης λίγοι εκείνοι που επισημαίνουν ότι «αν τα Σκόπια ήθελαν να συνδράμουν στη βελτίωση του κλίματος, θα μπορούσαν να αποσύρουν την προσφυγή τους στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης προ της λύσεως της εκκρεμότητας της ονομασίας» .

ΠΗΓΗ