Ayşe Hür

Τετράδια ιστορίας 16-11-2008

Τι έγινε στο Ντέρσιμ το 1937-38 ;

Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΑΠΟΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΝΤΕΡΣΙΜ.

Aν θυμάστε, το τέταρτο από την σειρά των άρθρων ¨Από τους Οθωμανούς ως τις μέρες μας Κούρδοι και κράτος¨ που δημοσιεύτηκαν στις 19-23 Οκτωβρίου 2008 στην Ταράφ και είχε τίτλο ¨Κρατική συνταγή αποτροπής επαναστάσεων¨ είχα τελειώσει το άρθρο ως εξής : ¨Ο οικονομικός επιθεωρητής Χαμδί Μπέι στην αναφορά του προς την κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 1926, έγραφε πως ¨Το Ντέρσιμ για την κυβέρνηση αποτελεί ένα απόστημα.

Πρέπει οπωσδήποτε χάριν της ευημερίας της χώρας, να γίνει μια οριστική επέμβαση σε αυτό το απόστημα, που θα αποτρέψει τις άσχημες προοπτικές¨.

Στα 1931 ο επιθεωρητής Ιμπραίμ Ταλί ανακοίνωσε την μέθοδο : ¨Α. Κόβοντας κάθε σχέση με όλη την περιοχή του Ντέρσιμ και αποτρέποντας έτσι το εμπόριο τους, ο κόσμος θα πεινάσει και με τον καιρό θα υποχρεωθεί στην προσφυγιά. Με αυτή τη διαδικασία το Ντέρσιμ θα σωθεί από το κακό. Β. Απομονώνοντας από κάθε πλευρά την περιοχή και σφίγγοντας σταδιακά τον κλοιό, τους συλληφθέντες θα πρέπει να τους βγάζουμε από το Ντέρσιμ και να να τους πετάμε , να τους διασκορπίζουμε στα δυτικά¨.

ΜΕ ΧΑΔΙΑ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ.

Στην έκθεση που δόθηκε προς το αρχηγείο στρατού γινόταν ανοιχτά λόγος : ¨Το Ντέρσιμ δεν κερδίζεται με χάδια. Η επέμβαση των ενόπλων δυνάμεων θα επηρεάσει πολύ το Ντέρσιμ και θα αποτελέσει την βάση της αναμόρφωσης. Το Ντέρσιμ πρέπει να εκληφθεί σαν αποικία. Ο κουρδισμός πρέπει να διαλυθεί μέσα στην τουρκική κοινότητα, και αργότερα σταδιακά θα πρέπει να κατακτηθεί η εφαρμογή του αυθεντικού τουρκικού νόμου¨…

Σχετικά με αυτό το θέμα τις επόμενες εβδομάδες θα επιχειρήσω να απαντήσω στο γράμμα του κυρίου Νιλουφέρ Μπαγιάρ Ερσόι που αντιπαρατίθετο στο με ημερομηνία 3-8-2008 άρθρο μου με τίτλο ¨Σε ποιόν ανήκε η ιδέα της εξολόθρευσης των Κούρδων¨.

Αυτήν την εβδομάδα θα δημοσιεύσω την ιστορία των επιχειρήσεων στο Ντέρσιμ 1937-1938 ,της πλεόν αιματηρής έκφανσης της ρατσιστικής ιδεολογίας όπως αυτή εκφράζεται και από τη φράση του Ερντογάν ¨Όποιοι είναι ενάντιοι στο ένα κράτος-μια σημαία, ορίστε ας πάνε όπου τους αρέσει¨ αλλα΄και του Βετζντί Γκιονούλ ¨Μα αν έμεναν Ρωμιού και Αρμενιοι θα μπορούσαμε σήμερα να είμαστε το ίδιο έθνος –κράτος ;¨.

……………………………………….

Οι Κιζιλμπάσιδες του Ντέρσιμ. Στα οθωμανικά αρχεία οι φυλές της περιοχής αναφέρονται ως Ντιρσιμλί ή σαν φυλές Ντούσικ και όλες κατατάσσονται ως Κούρδοι. Μόνο η φυλή Μπαλαμπανλάρ που μιλούσαν την γλώσσα των Ζαζά λέγονται Τούρκοι.

Το Ντέρσιμ σαν πατρίδα των Κιζιλμπασιδων Κούρδων αποτελούσε για την κυβέρνηση ένα απόστημα, και οι Ντερσιμιώτες ακόμα από την εποχή των Οθωμανών ήταν συνηθισμένο να θέλουν να ζούνε αυτόνομοι και να μη δίνουν φόρους και στρατιώτες στο κράτος.

Όμως τώρα τα μέλη της κυβέρνησης ήταν αποφασισμένοι να λύσουν ριζικά το θέμα. Μετά την καταστολή των επαναστάσεων του Σείχη Σαίντ το 1925 και στο Αγρι το 1926-1930, είχε έρθει η σειρά του Ντέρσιμ. Στις 14-6-1934 ψηφίστηκε ο υπ΄αρ. 2510 νόμος περί εγκατάστασης που χώριζε την Τουρκία με βάση τις εθνικότητες. Στις 25-1-1935 ψηφίστηκε ένα είδος έκτακτου νόμου, ο υπ. Αρ. 2884 σχετικά με την διοίκηση του Τούντζελι, και το όνομα Ντέρσιμ άλλαξε σε Τούντζελι (χάλκινο χέρι). Αργότερα για τις υπαγόμενες στην πρώτη περιοχή επιθεώρησης πόλεις Ελάζιγ, Τούντζελι, Ερζιντζάν και Μπίνγκιολ, ιδρύθηκε τέταρτη γενική νομαρχία με έδρα το Ελάζιγ. Επικεφαλής της διορίστηκε ο στρατηγός Αμπντουλάχ Αλμπντογάν.

Ο Αλμπντογάν ήταν γαμπρός του Νουρετίν Πασά ο οποίος το 1921 είχε καταστείλει με άγριο τρόπο την εξέγερση στο Κότσγιγίτ, και όπως και ο πεθερός του, έτσι και αυτός ήταν πολύ σκληρός στρατιωτικός.

1937 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ. Ο πρωθυπουργός Ισμέτ Ινονού που είχε καταγράψει τις εντυπώσεις του και τις προτάσεις του για την περιοχή στην ¨Αναφορά Σάρκ¨, στο υπουργικό συμβούλιο της 18-6-1937 που έγινε με την συμμετοχή του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Φεβζί Τσακμάκ, ανακοίνωσε το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για το Ντέρσιμ.

Με βάση το πρόγραμμα στο Ντέρσιμ θα γινόταν δρόμοι, γέφυρες, σχολεία,στρατόπεδα, θα οργανώνονταν υπηρεσίες στρατού και φόρων, καταργούνταν εξ ολοκλήρου αγάδες, φέουδα και σείχηδες, οι περιουσίες των τυρράνων θα περνούσαν στο κράτος, ενώ στον λαό θα μοιράζονταν χωράφια, γεωργικά εργαλεία και σπόροι. Αυτοί οι οποίοι μετέτρεψαν σε φωλιά λστών θα μεταφέροντον στις δυτικές περιοχές και εγκαθιστάμενοι εκεί θα εκπαιδεύονταν ώτσε να γίνουν τίμιοι πολίτες. Το Ντέρσιμ θα εκκενώνονταν εξ΄ολοκλήρου και χωρίς άδεια του υπουργικού συμβουλίου κανείς δε θα μπορούσε να καθήσει, να εγκατασταθεί εκεί. Με αυτό τον τρόπο, με βάση τις θέσειςτης επίσημης ιστορίας, ¨οι Ντερσιμιώτες που ως καθαροί σουνίτες Τούρκοι έχουν έρθει από το Χορασάν και αργότερα άλλαξαν σε Κιζιλμπάσηδες Κούρδους¨ στο αυθεντικό τους περιβάλλον θα συναντούσαν ξανά τον εαυτό τους.

Ανάμεσα στα μέτρα που ανακοίνωσε ο Ινονού ήταν και το : ¨Στις περιοχές όπου ζει μεγάλος αριθμός Τούρκων, θα ιδρυθούνε εστίες αγοριών και κοριτσιών στις οποίες θα μορφωθούνε και θα μεγαλώσουν παιδιά που συμπλήρωσαν τα πέντε έτη, θα τα παντρέψουμε μεταξύ τους, και θα δημιουργηθούνε έτσι πάνω στις περιουσίες που έμειναν από τους γονείς από μία τουρκική φωλιά¨. Στη πραγματικότητα ενώ το πρόγραμμα ετοιμαζόταν, από τα 3700 άτομα που καταζητούνταν από την στρατοχωροφυλακή τα 2.000 παραδόθηκαν στις δυνάμεις ασφαλείας, και καταγράφηκε μια σημαντική μείωση των περιστατικών ¨έλλειψης ασφάλειας¨. Το μόνο μέρος που αντιστεκόταν ήταν ο Σείχης Ριζά και οι οπαδοί του που κρυβόταν στο ρέμα Κουτού.

Τα φύλλα βελανιδιάς για τις κατσίκες

Τις ανησυχίες των επαναστατών και την επίσημη γραμμή του κράτους, την εξηγούσε πολύ καλά στην εφημερίδα Ταν, ο φίλα κείμενος προς το κράτος, Αχμέτ Εμίν Γιαλμάν: ¨Ο ηγέτης της φυλής Αμπουσουσαγί, ληστής Σείχης Ριζά, η ιστορία του οποίου απαρτίζεται από μια σειρά από λεηλασίες, μπόρεσε και επέκτεινε πολύ την περιουσία του καθώς μετά την ανατροπή του σουλτανάτου δεν είχε δεχτεί κάποιο οριστικό χτύπημα.

Μόλις είδε ότι η κυβέρνηση άρχισε την ανοικοδόμηση και αποκατάσταση στην περιοχή του Τούντζελι, βρήκε ως λύση για να μην φύγουν οι φεουδαρχικές δυνάμεις του να εξεγερθεί. Σύμφωνα με την εφημερίδα ο Σείχης Ριζά ¨φιτίλωνε ¨ τον κόσμο με τους εξής ισχυρισμούς : 1) Κινδυνεύει η τιμή των γυναικών της φυλής.

Αυτές, την ημέρα θα ανήκαν στους άντρες τους και την νύχτα στους στρατιώτες του στρατοπέδου. 2) Τα στρατόπεδα που στήνει η κυβέρνηση, σύντομα θα χρησιμεύσουν ως ταχυδρομείο για τις φυλές που θα εξοριστούνε. 3) Θα συγκεντρώσουν όλο τον κόσμο στα χωριά και θα τους βάλουν σε σπίτια που θα γίνουν, αλλά σε αυτά τα σπίτια που θα έχουν δύο πόρτες, σε κάθε μια από τις πόρτες θα υπάρχει από ένας αστυνομικός. 4) Το ψωμί και τα ξύλα θα δίνονται με έγγραφο. 5) Ακόμα και τα φύλλα βαλανιδιάς για τις κατσίκες θα δίνονται με έγγραφο.6) Ότι κερδίζει ο κόσμος θα του το παίρνουν¨.

………………………………

…………………………….

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΟΙ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΙ.

Οι προσπάθειες της εφημερίδας Ταν να παρουσιάσει την συγκέντρωση δύο φυλών στις δύο πλευρές του Μουνζούρ ως ¨πολύ σοβαρή συνάντηση¨, πηγάζει από την θέληση της να παρουσιάσει στους κύκλους του κέντρου πως επρόκειτο για ¨μεγάλη επανάσταση¨ και είναι πραγματικά κωμικές, το δε τέλος του πολέμου ανάμεσα στους Κιζιλμπάσηδες Ντερσιμιώτες και το Τουρκικό έθνος-κράτος ήταν πολύ λυπηρό.

Στις 20 Σεπτεμβρίου ο Ισμέτ Ινονού απαλλάχθηκε των καθηκόντων του από τον Ατατούρκ και στην πρωθυπουργία ήρθε ο Τζελάλ Μπαγιάρ, και μετά στόλος τριών αεροσκαφών σηκώθηκαν από το Ντιαρμπακίρ και βομβάρδισαν την περιοχή. Το ένα από αυτά τα αεροπλάνα το χειριζόταν το ψυχοπαίδι του Μουσταφά Κεμάλ, ¨η πρώτη γυναίκα πιλότος¨ Σαμπιχά Γκιοκτσέν.

Μετά τον σκοτωμό του Κοτσγκιριλί Αλισέρ και της γυναίκας του Ζαριφέ, που είχαν καταφύγει στην φυλή του Σείχη Ριζά, ο ίδιος και δύο άνθρωποι του στις 5-9 (κατ΄άλλους στις 10-9) ενώ πήγαιναν να παραδοθούνε στον νομάρχη του Ερζιντζάν που τους είχε δώσει εγγυήσεις, συνελήφθησαν. Εις εκ των πολιτικών ηγετών του Ντέρσιμ, ο Μπαιτάρ Νουρί Ντερσίμι διέφυγε στο εξωτερικό.

ΔΙΚΕΣ.

Η δίκη του Σείχη Ριζά και των οπαδών του άρχισε στις 18-10-1937 στο Ελάζιγ. Αυτά που ακολούθησαν ας τα παρακολουθήσουμε από τον Αχμέτ Εμίν Γιαλμάν (ευρισκόμενο κοντά στην επίσημη άποψη) στην εφημερίδα Ταν : :

O Σείχης Ριζά στις 18-10 απολογούμενος σχετικά με το κάψιμο της γέφυρας Καχμούτ από τους επικεφαλής των φυλών Ντεμιρχαν, Χαιδαράν και Γιουσουφχάν κράυγασε ¨Μα είμαι τρελλός να εναντιωθώ στον Αλλάχ και στο κράτος! ;¨ και σήκωσε το χέρι του. Ακολούθως ακούστηκε ο μάρτυρας Μουχιντιλί Χουσείν…Ο Καμέρ του φώναξε :¨έβαλες καπέλο και νομίζεις πως έγινες άνθρωπος ;¨. Ο μάρτυρας είπε πως είχε συναντήσει έναν Αρμένιο πράκτορα δίπλα στους ηγέτες των φυλών και πως οι αρχηγοί αυτοί ορκίστηκαν στο νερό που έπιναν πως θα ιδρύσουν κράτος.

Ο Σείχης Ριζά ερωτήθηκε τι έχει να πει για την κατάθεση αυτού του μάρτυρα, και αρνήθηκε κατηγορηματικά. Ο αρχηγός της φυλής Γιουσουφχάν προσπάθησε να κατηγορήσει τον μάρτυρα και είπε : ¨Αυτός ο άνθρωπος είναι πράκτορας, γιός σείχη.

Μας ενθάρρυνε να μην παραδοθούμε¨. Ακολούθως κλήθηκε ο μάρτυρας Χιντίρ και παρείχε πληροφορίες για την έναρξη της επανάστασης λέγοντας : ¨Οι αρχηγοί είχαν πει στον κόσμο των φυλών πως ήρθαν από τους Αρμένιους 4 εκ. χρυσά. Εκ των αρχηγών ο Χίσο έκανε τα σχέδια στο σπίτι του Σείχη Ριζά¨. Αρνήθηκαν να δώσουν χρόνο να ερωτηθεί ο μάρτυρας σχετικά με αυτά που κατέθεσε….Το δικαστήριο πήγε για τις 22 του μηνός (19-10-1936, εφ. Ταν).

…………………………………..

…………………………………..

Η εκτέλεση του Σείχη Ριζά.

Οι κατηγορούμενοι δεν ξέρανε ούτε να μιλάνε, ούτε να γράφουν τουρκικά, , δεν τους δόθηκε ούτε κατηγορητήριο, ούτε δικηγόρος. Για να μπορέσουν να τους κρεμάσουν κατέβασαν την ηλικία του Σείχη Ριζά στα 57, και του γιού του την ανέβασαν από τα 17 στα 21, ενώ η απόφαση είχε υπογραφεί νωρίτερα από τον διοικητή της περιοχής Αλπογκάν Πασά σε λευκό χαρτί. Ο Τσαγλαγιανκίλ περιγράφει έτσι :

¨Βγάλαμε τον Σείχη Ριζά στην πλατεία. Γύρω γύρω δεν υπήρχε κανείς. Όμως ο Σείχης Ριζά φώναξε στην ησυχία και στο κενό σαν να ήταν η πλατεία γεμάτη ανθρώπους : ¨Το ιερό παιδί. Είναι λάθος. Είναι ντροπή.

Είναι απανθρωπιά. Είναι δολοφονία¨. Ανατρίχιασα. Ο γέρος αυτός άνθρωπος περπάτησε γρήγορα. Έσπρωξε τον τσιγγάνο, πέρασε το σκοινί στο λαιμό του, κλώτσησε με το πόδι του την καρέκλα και κρεμάστηκε Και για να μην γίνει ο τάφος του μνημείο έκαψαν το σώμα του….” (Ιχσάν Σαμπρί Τσαγλαγιανκίλ, Αναμνήσεις, Εκδόσεις Γκιουνές, 1990 σελ 45-55)

Κατά μία άλλη εκδοχή το σώμα του Σείχη Ριζά δεν καήκε, αλλά θάφτηκε σε κρυφό μέρος. Οι κληρονόμοι του Σείχη Ριζά μέχρι σήμερα δεν απέσπασαν από το κράτος κάποια σχετική πληροφορία.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟ ΝΤΕΡΣΙΜ

Μόλις 1,5 μήνα μετά τις εκτελέσεις άρχισε μια επιχείρηση κοντά στο Ντέρσιμ. Σύμφωνα με το βιβλίο του Γενικού Επιτελείου μετά από ενέδρα στη οποία σκοτώθηκαν 9 στρατιώτες της στρατοχωροφυλακής, θα εκκαθαριζόταν 100 ένοπλα άτομα από την φυλή Χαινταρλαν και Κιόρ Αμπάς, 50 άτομα από την Ντεμάνανλί. 100 από την συμμορία Κετσέλ και 50 ένοπλοι από τις φυλές Αμμπάς Ασουράν και Μπεγίτ και μαζί με τα μέλη των οικογενειών τους υποτίθεται πως ήταν 5-6 χιλιάδες άτομα.

Ήταν φανερό πως δεν ήταν αυτός ο στόχος της επιχέιρησης. Διότι τελικά η επιχείρηση δεν περιορίστηκε στην λεγόμενη επαναστατημένη περιοχή, αλλά περιέλαβε και περιοχές που έδιναν και φόρους και στρατιώτες, όπως τις περιοχές Πέρτεκ, Ναζιμιέ, Μαζγκίρτ, Πουλουμούρ και τα χωριά τους. Μάλιστα ξεπερνώντας και το Ντέρσιμ, περιέλαβε και το Ερζιντζάν.

Στην δεύτερη αυτή επιχέιρηση ¨παραδειγματισμού¨ οι κατά το Γενικό Επιτελείο αναφερόμενοι ως ¨συμμορίτες¨, ¨ληστές¨. ¨κακοποιοί¨, ¨βουνίσιοι¨, ¨εκκαθαρίστηκαν¨, ¨καταστράφηκαν¨ και τα χωριά τους κάηκαν. Ο απολογισμός της εκστρατείας από 6 έως 16 Σεπτεμβρίου του 1938 ήταν ο εξής : ¨Από την περιοχή που σαρώθηκε, βγήκαν 7.954 νεκροί ή καμμένοι¨(Ρεσάτ Χαλίλ, σελ 478). Με βάση ανεπίσημες πηγές ο αριθμός των νεκρών είναι πολύ μεγαλύτερος.

ΚΑΙ ΕΞΟΡΙΕΣ.

Μετά την ¨σάρωση¨ με απόφαση του υπουργού εσωτερικών Σουκρού Καγιά, 347 οικογένειες που αποτελούνταν από 3.470 άτομα, διασκορπίστηκαν και εγκαταστάθηκαν σε δυτικές περιοχές, όπως στο Τεκίρνταγ, στην Ανδριανούπολη, στο Κίρκλαρελί, στο Μπαλίκεσίρ, στην Μαγνησία και στη Σμύρνη. Ο Τζελάλ Μπαγιάρ στον εναρκτήριο λόγο του στη βουλή –ο Μουσταφά Κεμάλ ήταν άρρωστος- στις 1-10-1938 εξέφρασε ¨την υπερηφάνεια του για το τέλος των περιστατικών ληστείας και των κακοποιών στο Τούντζελι και για την διασφάλιση της εθνικής ηγεμονίας¨.

Ο Ισμέτ Ινονού είχε δηλώσει πως ¨Σωθήκαμε από τις δυσκολίες του Ντέρσιμ¨. Ο αγώνας όμως αυτών που είχαν καταφύγει στα βουνά θα κρατήσει έως την αμνηστία του 1946, και η περιοχή παρέμεινε ως απαγορευμένη περιοχή έως το 1948.

Ο ΤΡΟΜΕΡΟΣ ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΣΑΓΛΑΓΙΑΝΚΙΛ : ¨Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΑΕΡΙΑ¨

Το τι είδους μέθοδοι χρησιμοποιήθηκαν για να δοθέι τέλος στις δυσκολίες του Ντέρσιμ το έμαθα από μια κασσέτα που μου ήρθε με το ταχυδρομείο τους προηγούμενους μήνες. Στην εγγραφή υπάρχει ένα τμήμα από ρεπορτάζ που έκανε ο γνωστός ΥΠΕΞ –των κυβερνήσεων του Σουλειμάν Ντεμιρέλ- Ιχσάν Σαμπρί Τσαγλαγιανκίλ αφού συνταξιοδοτήθηκε και μετά.

Σιγουρεύτηκα πως η φωνή είναιι του Τσαγλαγιανκίλ διότι έβαλα να ακούσουν την κασέτα άτομα που τον γνώριζαν από κοντά. Παραθέτω κατά λέξη το τελευταίο ανατριχιαστικό μέρος της κασέτας :

ΜΙΑ ΑΙΜΑΤΗΡΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ.

¨….Τα έλεγε στον μεταφραστή στα κουρδικά, και ο μεταφραστής μας τα μετέφραζε. (ο Κούρδος είπε τα εξής) : Η ομιλία σας μας συγκίνησε. Ερευνήσαμε σχετικά με τα ονόματα που είπατε. Αποφασίσαμε εκτός από τρεις, τους υπόλοιπους να σας τους παραδόσουμε¨.

Ο Αμπντουλάχ Πασάς ρώτησε ποιοι ήταν αυτοί οι τρεις. İçlerinden biri bu kadın. Bir tane de başka adam var. Ο Αμπντουλάχ Πασάς είπε πως δεν γινόταν να εξαιρεθούνε αυτά τα τρία άτομα και ρώτησε τον λόγο της εξαίρεσης.

Ο Κούρδος με μεγάλη ειλικρίνια είπε : Εσείς κάνετε μια επιχείρηση. Τα μέρη αυτά όμως πάλι θα μείνουν στους Κούρδους αγάδες. Τότε μας καταπιέζουν. Τότε δεν μπορείτε να μας σώσετε εσείς. Ακόμα και αν εσείς κυριαρχήσετε σε όλη την περιοχή του Ντέρσιμ, ακόμα και να μπει η κρατική αρχή εκεί, εμείς πάλι πρέπει να είμαστε δούλοι στον αγά.

……………………………………

Ακολούθως γυρίσαμε πίσω. Δηλαδή στη βουλή. Αναφέρω το αποτέλεσμα. Αυτοί δεν δέχτηκαν. Κατέφυγαν σε σπηλιές. Ο στρατός χρησιμοποίησε δηλητηριώδη αέρια. Τους δηλητηρίασε σαν τα ποντίκια. Από εφτά έως εβδομηνταεπτά χρονών τους Κούρδους του Ντέρσιμ τους πετσόκοψαν. Ήταν μια αιματηρή επιχείρηση. Και ο αγώνας του Ντέρσιμ τέλειωσε.Η κυβερνητική εξουσία μπήκε και στα χωριά και στο Ντέρσιμ.

Έτσι τελείωσε το Ντέρσιμ. Σήμερα μπορείτε να πάτε άνετα στο Ντέρσιμ. Και η στρατοχωροφυλακή πάει και εσείς μπορείτε να πάτε. Μόνο τον τελευταίο καιρό μέσω εξωτερικών επιδράσεων άρχισε κίνημα ανεξαρτησίας των Κούρδων. Ένα τμήμα των Κούρδων στην Τουρκία, ένα τμήμα στο Ιράν…¨ (τελειώνει η κασέτα εδώ).

Αν ο Τσαγλαγιανκίλ λέει την αλήθεια, πως θα αντικρούσουμε αυτούς που λένε πως ¨Στο Ντέρσιμ έγινε γενοκτονία¨ ;

ΠΗΓΗ