"Greek National Pride" blog / ΑΙΓΥΠΤΟΣ

Τηλεοπτικό πραξικόπημα


dt-common-streams-streamserver-cls

Διαδηλωτές χαιρετίζουν την επέμβαση του στρατού ανεμίζοντας αιγυπτιακές σημαίες.

Με διάγγελμα του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων της Αιγύπτου χθες βράδυ (3 Ιουλίου 2013), τερματίστηκε και επισήμως η διακυβέρνηση της χώρας από τον ισλαμιστή Πρόεδρο (τον πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο), Μόρσι.

Ήδη από τη Δευτέρα, οπότε και είχε γίνει γνωστό το τελεσίγραφο του Στρατού προς τον πρόεδρο Μόρσι να ικανοποιήσει (sic) τα αιτήματα των διαδηλωτών, ήταν προφανές πως το πραξικόπημα δεν ήταν απλώς προ των πυλών, αλλά είχε ήδη γίνει.

Αυτό που έγινε εμφανές τον ενάμιση χρόνο από την απομάκρυνση του Χόσνι Μουμπάρακ από την προεδρία – με απόφαση του στρατού και αυτή – ήταν πως οι διαδηλωτές της πλατείας Ταχρίρ, που αποτέλεσαν την απαρχή της πτώσης Μουμπάρακ, δεν απαιτούσαν μια επανάσταση (πολύ περισσότερο μια ισλαμική επανάσταση), αλλά την πτώση του καθεστώτος, στο οποίο χρέωναν τη δυσχερή οικονομική και κοινωνική κατάσταση της χώρας, αυταρχισμό, βία, διαφθορά και υποταγή σε ξένα συμφέροντα. «Σήκωσε το κεφάλι, είσαι Αιγύπτιος», ήταν το βασικό σύνθημα της πλατείας Ταχρίρ, μία σαφής επισήμανση της απαίτησης των Αιγυπτίων για αξιοπρέπεια, τόσο ατομική όσο και εθνική.

Ένα από τα ανέκδοτα που κυκλοφορούσε ευρέως στα social media μεταξύ των νέων Αιγυπτίων ήταν και το εξής: «Πώς και ο Πρόεδρος Μουμπάρακ είναι 80 ετών;

Διότι ποτέ δεν χρειάστηκε να καταφύγει στο εθνικό σύστημα υγείας».

Από τα παραπάνω συνάγεται πως τα αιτήματα των διαδηλωτών του 2010-11 είχαν να κάνουν με απαίτηση για λιγότερο αυταρχισμό, περισσότερες ελευθερίες, λιγότερη διαφθορά, βελτίωση των οικονομικών συνθηκών και των συνθηκών σε ευαίσθητους τομείς όπως η υγεία και η παιδεία.

Κατά τη διάρκεια της αιγυπτιακής εξέγερσης συνενώθηκαν υπέρ ενός κοινού στόχου, την πτώση του καθεστώτος, εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους ομάδες που περιελάμβαναν τους ριζοσπάστες ισλαμιστές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, δυνάμεις της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, δημοκρατικές ομάδες της Μεσαίας Τάξης, πλειάδα μορφωμένων και στην πλειοψηφία τους άνεργων νέων, οι οποίοι είχαν πολιτικοποιηθεί μέσω των social media, μικροί αγρότες και φτωχές μάζες εργατών και ανέργων των πόλεων, καθώς και μετριοπαθείς ισλαμιστές.

Η εξέγερση αυτή, πριν από ακριβώς έναν χρόνο, οδήγησε στην ανάδειξη του Μωχάμεντ Μόρσι στην προεδρία της Αιγύπτου, με τη στήριξη-ανοχή του στρατού αλλά και την ανοχή της Δύσης, η οποία ήλπιζε στη μετεξέλιξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας σε ένα κίνημα του μετριοπαθούς δημοκρατικού ισλάμ αντίστοιχο με αυτό του Ερντογάν στην Τουρκία.

Η πορεία του Μόρσι και της Αδελφότητας τον τελευταίο χρόνο, διέψευσαν τις όποιες ελπίδες. Δεν έκαναν την επιλογή να επιδοθούν σε μια συνεχή διαπραγμάτευση με τις άλλες συνιστώσες της εξέγερσης, με ενσωμάτωση και δικών τους επιλογών και αιτημάτων στην θεσμική κατοχύρωση της “μεταπολιτευτικής” Αιγύπτου και να ηγηθούν μίας συμμαχίας για τον πλήρη εκδημοκρατισμό της χώρας.

Αντ’ αυτού επέλεξαν τη διακυβέρνηση με τον ίδιο αυταρχικό τρόπο των προκατόχων τους, χορηγώντας προνόμια στον Πρόεδρο Μόρσι, περιχαρακώνοντας την κομματική τους βάση και τοποθετώντας στελέχη τους στην κρατική μηχανή με μόνο κριτήριο την ισλαμική τους προέλευση, δημιουργώντας διχασμό ανάμεσα σε Κόπτες και Μουσουλμάνους από τη μία και Ισλαμιστές και Κοσμικούς από την άλλη, και προβαίνοντας σε συμβολικές κινήσεις και υιοθέτηση μέτρων με σαφώς ισλαμιστικό προσανατολισμό.

Κυρίως όμως, δεν προχώρησαν άμεσα στον εκδημοκρατισμό και άφησαν να εννοηθεί πως είναι επιλογή τους η υιοθέτηση ενός συντάγματος βασισμένου στον κορανικό νόμο, τη σαρία.

Όλα αυτά, σε συνδυασμό με την ανυπαρξία εξωτερικής οικονομικής βοήθειας που είχε ως αποτέλεσμα να συνεχίζεται η δύσκολη οικονομική κατάσταση για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, οδήγησαν στην “άρση” της εμπιστοσύνης μεγάλου μέρους αυτών προς το πρόσωπο του προέδρου Μόρσι.

Την κατάσταση που δημιουργήθηκε εκμεταλλεύτηκε ο στρατός, εμφανιζόμενος ως ο διαιτητής μεταξύ των αντιμαχόμενων μερών, προστάτης του λαού και εγγυητής της σταθερότητας στη χώρα. Άλλωστε, ο αιγυπτιακός στρατός είναι ένας ισχυρός θεσμός που χαίρει της εκτίμησης και του σεβασμού της αιγυπτιακή κοινωνίας.

Η εικόνα που έχουν οι Αιγύπτιοι για τις Ένοπλες Δυνάμεις βασίζεται στην εικόνα του Στρατού ως αντιαποικιακής δύναμης και εγγυητή της ανεξαρτησίας της χώρας, εικόνα η οποία έχει τις ρίζες της στη νασερική εποχή και τους πολέμους του ’56 και ’67.

Επιπλέον, ο Στρατός έχει και σημαντικό οικονομικό ρόλο στην Αίγυπτο. Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν πως έχει μετατραπεί σε έναν όμιλο επιχειρήσεων που εκπροσωπείται σε σχεδόν κάθε τομέα της οικονομίας. Εκτιμήσεις κάνουν λόγο για άμεσο ή έμμεσο έλεγχο του 1/3 της αιγυπτιακής οικονομίας από τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Η εξέλιξη αυτή έχει άμεσες και σημαντικές συνέπειες για την Αίγυπτο και τον αραβομουσουλμανικό κόσμο. Πρώτη σημαντική εξέλιξη είναι η εμπέδωση ότι στις διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής λαμβάνει χώρα μία ανοιχτή αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο εντελώς διαφορετικά στρατόπεδα. Από τη μία μεριά το συντηρητικό και εξτρεμιστικό σουνιτικό Ισλάμ κι από την άλλη όλες οι άλλες δυνάμεις αποτελούμενες από μετριοπαθείς σουνίτες Μυυσουλμάνους, άλλα ισλαμικά δόγματα, χριστιανικές μειονότητες, και κοσμικές φιλελεύθερες ομάδες.

Αυτή η τάση έγινε εμφανής αρχικά στην εμφύλια αντιπαράθεση της Συρίας. Πλέον, παίρνει ανάλογες διαστάσεις στην Αίγυπτο, και δημιουργούνται προϋποθέσεις να λάβει αντίστοιχα χαρακτηριστικά και στις άλλες αραβικές χώρες, αρχής γενομένης από την πλέον όμοια με την Αίγυπτο περίπτωση, αυτή της Τυνησίας.

Δεύτερη συνέπεια είναι η εμπέδωση ότι το μετριοπαθές σουνιτικό Ισλάμ τουρκικού τύπου αποτελεί ένα πείραμα υψηλού ρίσκου, καθιστώντας την τουρκική περίπτωση εξαίρεση. Από την ευφορία του περασμένου έτους ότι το τουρκικό μοντέλο μπορεί να γίνει παράδειγμα διακυβέρνησης για τα αραβομουσουλμανικά κράτη, φτάσαμε σήμερα να θεωρούμε την περίπτωση της Τουρκίας ως ιδιαιτερότητα. Το μοντέλο ΑΚΡ δεν είναι πλέον εξαγώγιμο.

Τρίτη συνέπεια, είναι η διαφαινόμενη διαμάχη μεταξύ των κοσμικών αυταρχικών καθεστώτων του αραβικού κόσμου και τις αυταρχικές μοναρχίες της αραβικής χερσονήσου. Η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ είχαν επενδύσει πολλά στην Αραβική Άνοιξη με στόχο να μειώσουν την πίεση που ένιωθαν στο εσωτερικό τους για αλλαγές και εκδημοκρατισμό. Οι τελευταίες εξελίξεις ακυρώνουν αυτή τους τη στρατηγική με απρόβλεπτες προς το παρόν συνέπειες αλλά με δεδομένη την πόλωση ανάμεσα στα δικά τους καθεστώτα και τα αντίστοιχα στρατιωτικά της Βορείου Αφρικής.

Επιπλέον, αλλάζουν και οι συσχετισμοί στη συριακή κρίση, όπου οι αντικαθεστωτικοί χάνουν πλέον τα ερείσματά τους στο αιγυπτιακό καθεστώς μαζί με την ανοχή της Αιγύπτου στην απροκάλυπτη στήριξή τους από Σ. Αραβία και Κατάρ.

Πολύ σοφά ο αιγυπτιακός στρατός εμφανίζει τον εαυτό του ως διαιτητή και εγγυητή της σταθερότητας της χώρας δηλώνοντας απερίφραστα τη μη πρόθεσή του να αναλάβει την εξουσία ο ίδιος. Η απόφασή του αυτή γίνεται πιστευτή και από την παρουσία δύο κοσμικών πολιτικών κατά τη διάρκεια του διαγγέλματος εκ μέρους των Ενόπλων Δυνάμεων, του Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι και του Αμρ Μούσα. Το εάν η σταθερότητα και ειρήνη θα διατηρηθεί στη Αίγυπτο εξαρτάται εν πολλοίς από την πρόθεση των πολιτικών αν προχωρήσουν στην υιοθέτηση ενός δημοκρατικού συντάγματος που θα διασφαλίζει τις πολιτικές ελευθερίες όλων των πολιτών, δεδομένου ότι εναλλακτική οικονομική πολιτική που να μπορεί να αλλάξει ριζικά και γρήγορα την καθημερινότητα των πολιτών δεν φαίνεται να υπάρχει.

Κώστας Τάλλιος
Διεθνολόγος

strategyreports.wordpress.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s