Πώς θα εδραιωθούν τα Μέτρα Εμπιστοσύνης

Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των ελληνοτουρκικών σχέσεων μετά τη συμφωνία των υπουργών Εξωτερικών κκ. Γιώργου Παπανδρέου και Ισμαήλ Τζεμ την περασμένη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη.

Ηδη ο κ. Παπανδρέου συγκάλεσε σειρά συσκέψεων με στενούς συνεργάτες του ώστε η ελληνική πλευρά να ετοιμάσει τις διαπραγματευτικές θέσεις της σε όλο το φάσμα των υπό συζήτηση θεμάτων, τόσο για τη συμπεριφορά των αεροπορικών και ναυτικών δυνάμεων των δύο χωρών στο Αιγαίο όσο και για τις πολιτικές όψεις της προσπάθειας δημιουργίας μηχανισμών αποτροπής κρίσεων.

Η ευθύνη των σχετικών συζητήσεων έχει περάσει πλήρως στα υπουργεία Εξωτερικών της Ελλάδας και της Τουρκίας, ενώ καίριο βοηθητικό ρόλο στον προσδιορισμό των τεχνικών παραμέτρων θα έχουν τα υπουργεία Αμυνας και τα Γενικά Επιτελεία των δύο χωρών.

Οι συνομιλίες αναμένεται να εξελιχθούν με έντονους ρυθμούς όπως φαίνεται άλλωστε από την επικείμενη επίσκεψη του έλληνα γενικού διευθυντή του υπουργείου Εξωτερικών, πρέσβη κ. Σκοπελίτη, στην Αγκυρα για το άνοιγμα της σχετικής διαδικασίας στο πολιτικό σκέλος της.

Οδηγίες για ανάλογη ταχεία έναρξη των σχετικών συζητήσεων έλαβε και ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ για το στρατιωτικό σκέλος.

Η πρώτη σχετική συμφωνία των υπουργών την περασμένη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη υιοθετεί μια νέα μεθοδολογική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία διαχωρίζονται οι στρατιωτικές τεχνικές από τις πολιτικές όψεις των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, την ευθύνη για τα πολιτικά θα έχουν οι γενικοί διευθυντές των δύο υπουργείων ενώ τα στρατιωτικά και τεχνικά θέματα θα εξετάζονται σε διπλωματικό επίπεδο αλλά στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ με την άμεση υποστήριξη των στρατιωτικών στελεχών της Συμμαχίας.

Η ανάγκη της μεθοδολογικής αναπροσαρμογής αναδείχθηκε κατά τις συζητήσεις των προηγουμένων μηνών καθώς διαφάνηκε η διάθεση των δύο πλευρών να διερευνήσουν τις δυνατότητες επέκτασης των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και σε μη στρατιωτικά πεδία.

Η επανατοποθέτηση του τρόπου οργάνωσης των ΜΟΕ είχε καταγραφεί και στην εισήγηση του κ. Παπανδρέου στο Υπουργικό Συμβούλιο αλλά οι σχετικές σκέψεις ολοκληρώθηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή ως αποτέλεσμα των επαφών που πραγματοποιήθηκαν στη Νέα Υόρκη με τον κ. Τζεμ.

* Η Στρατιωτική Επιτροπή

Η επιλογή της πολιτικοποίησης των συζητήσεων ήταν η αιτία που δεν έγινε η σχεδιαζόμενη επίσημη συνάντηση ανάμεσα στους γενικούς επιτελάρχες των δύο χωρών, τους στρατηγούς Μανούσο Παραγιουδάκη και Χουσεΐν Κεβρίκογλου κατά τη σύνοδο των αρχηγών των Γενικών Επιτελείων του ΝΑΤΟ στην Αθήνα και στην Κωνσταντινούπολη.

Η τουρκική πλευρά επιθυμούσε να καταστήσει τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης το πρώτο θέμα στην ημερήσια διάταξη της κοινής Στρατιωτικής Επιτροπής, την ίδρυση της οποίας εισηγείται εδώ και πολλούς μήνες.

Η Αθήνα αντίθετα είναι ιδιαίτερα απρόθυμη να υιοθετήσει μια διαδικαστική φόρμουλα η οποία θα αναγνώριζε τον ιδιαίτερο ρόλο των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στην πολιτική σκηνή της Αγκυρας.

Επιπλέον, πάγιο στοιχείο της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης απέναντι στην Τουρκία είναι η μείωση του ειδικού βάρους του στρατού στις πολιτικές υποθέσεις ­ κάτι το οποίο συμμερίζεται απόλυτα και η ελληνική κυβέρνηση.

Η ταχεία προώθηση και η επιτυχής ολοκλήρωση των συνομιλιών για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης θα στηριχθούν σε μεγάλο βαθμό και στις προσωπικές επαφές ανάμεσα στους κκ. Παπανδρέου και Τζεμ.

Οι δύο υπουργοί έχουν κατακτήσει τη δυνατότητα να επικοινωνούν απευθείας τηλεφωνικά και να ανταλλάσσουν απόψεις, φαίνεται μάλιστα ότι είναι αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά, με αυτόν τον τρόπο, τις δυσκολίες που τυχόν θα εμφανιστούν στην πορεία των διαπραγματεύσεων.

Οι δύο υπουργοί αντιλαμβάνονται ότι τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μπορούν να δώσουν σημαντικά αποτελέσματα για την αποτροπή καταστάσεων ή γεγονότων που ενδέχεται να συμβάλουν στη δημιουργία έντασης μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας.

Η υπάρχουσα εμπειρία από την εφαρμογή μερικών περιορισμένης έκτασης και σημασίας στρατιωτικών ρυθμίσεων είναι ιδιαίτερα θετική και ενθάρρυνε στην επέκταση και στον εμπλουτισμό τους.

Θετικά λειτουργεί και η βελτίωση των σχέσεων ανάμεσα στα Γενικά Επιτελεία της Ελλάδας και της Τουρκίας καθώς και η αποκατάσταση σχέσεων συνεργασίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ διευκολύνει τα μέγιστα στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας απαλλαγμένης από την καχυποψία του παρελθόντος.

Οι Ενοπλες Δυνάμεις των δύο χωρών δεν διέπονται πλέον από τη λογική της διαρκούς αντιπαράθεσης αλλά έχουν επιτύχει έναν αξιόλογο βαθμό πρακτικής συνεννόησης.

Οι στρατηγοί Παραγιουδάκης και Κεβρίκογλου έχουν σημαντική συμβολή στη δημιουργία του νέου κλίματος, καθώς με τις κατά καιρούς πρωτοβουλίες τους αλλά και τις δηλώσεις τους ενίσχυσαν τις φωνές της λογικής στις πολιτικές και δημοσιογραφικές κοινότητες των δύο χωρών.

Σε αυτό το πλαίσιο αναμένεται να έχουν θετική παρέμβαση και στις διαδικασίες διαλόγου που θα αρχίσουν το αμέσως επόμενο διάστημα.

* Συμβολικός χαρακτήρας

Πρώτος στόχος των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης είναι να περιοριστούν όλες εκείνες οι στρατιωτικές παράμετροι που μπορούν να θέσουν σε κίνηση μια διαδικασία ελληνοτουρκικής κρίσης.

Ο κεντρικός στόχος εξυπηρετείται με μέτρα όπως να περιοριστούν οι στρατιωτικές ασκήσεις (τόσο από την άποψη του αριθμού τους όσο και του όγκου των δυνάμεων που συμμετέχουν) και να διαμορφωθούν κανόνες στην τρέχουσα επιχειρησιακή δραστηριότητα των αεροσκαφών και των πολεμικών πλοίων ώστε να μη δημιουργούνται κίνδυνοι επεισοδίων και να εντάσσονται στη γενική λογική της ομαλοποίησης των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Ο αφοπλισμός των αεροσκαφών είναι ένα από τα μέτρα που έχουν αποκτήσει συμβολικό χαρακτήρα και εκ των πραγμάτων θα απασχολήσει ιδιαίτερα τους αντιπροσώπους των δύο χωρών.

Αυτή τη φορά όμως αναμένεται να υπάρξει συμφωνία παρά τις όποιες αρνητικές απόψεις ακούγονται από ορισμένα κυβερνητικά στελέχη, τα οποία έχουν ειδικούς δεσμούς με την Πολεμική Αεροπορία.

Κρίσιμο στοιχείο των Μέτρων είναι η δημιουργία μόνιμων διαύλων επικοινωνίας ανάμεσα στις στρατιωτικές διοικήσεις των δύο χωρών, σε όλες τις βαθμίδες, ώστε κάθε φορά να επιλύονται τα θέματα που ανακύπτουν στα χαμηλότερα το δυνατόν κλιμάκια.

Η εμπειρία από την εγκατάσταση μηχανισμού επικοινωνίας ανάμεσα στις ναυτικές διοικήσεις είναι εξαιρετικά θετική και μπορεί μάλιστα να λειτουργήσει ως υπόδειγμα για ευρύτερες ρυθμίσεις.

Τα Μέτρα αυτά αποκτούν αυξημένη σημασία και λόγω της πρόθεσης της Τουρκίας να μεταφέρει μεγάλο μέρος των διοικητικών μηχανισμών και επιχειρησιακών μέσων του Ναυτικού της στην περιοχή της Σμύρνης, καθώς ο μεγάλος ναύσταθμος της Κωνσταντινούπολης καταστράφηκε από τους περυσινούς σεισμούς.

Η Ελλάδα είχε έναν δισταγμό να αφήσει τους στρατιωτικούς να έλθουν σε απευθείας επικοινωνία, καθώς υπάρχει μια σοβαρή αναντιστοιχία στην «εξουσιοδότηση» που έχουν τα επιτελεία (διαφόρων βαθμίδων) στον χειρισμό των θεμάτων που ενδέχεται να ανακύψουν στις διμερείς σχέσεις.

Εκ των πραγμάτων όμως τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, όποια και αν είναι, δεν μπορούν να λειτουργήσουν σε πρακτικό επίπεδο αν δεν υπάρχει επαφή των αντίστοιχων επιτελείων και διοικήσεων.

* Πρόσκληση επενδυτών

Το κλίμα της εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο χώρες θα ενισχύεται όσο υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια στους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων της μιας που αφορούν την άλλη.

Σε αυτή την κατεύθυνση το αμοιβαίο άνοιγμα των δύο κοινωνιών αναμένεται να δώσει σοβαρά αποτελέσματα.

Ηδη στο νέο πνεύμα μπορεί να καταγραφεί η παραχώρηση από τις τουρκικές αρχές άδειας λειτουργίας σε γραφείο αντιπροσώπευσης της Εθνικής Τράπεζας στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και η πρόσκληση ελλήνων επενδυτών να λάβουν μέρος στους διαγωνισμούς για την ιδιωτικοποίηση μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η δημιουργία και η ανάπτυξη σχέσεων ανάμεσα στους βουλευτές, στην επιχειρηματική κοινότητα καθώς και στους εκπροσώπους των ΜΜΕ των δύο χωρών.

Μέτρο της επιτυχίας των πολιτικών Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης θα είναι η εκατέρωθεν καλύτερη γνώση και παρακολούθηση όλων των εκατέρωθεν πολιτικών (αλλά και μεγάλων επιχειρηματικών) αποφάσεων.

Τι έγινε στο παρελθόν

Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης είναι ένα αντικείμενο το οποίο γνωρίζουν καλά τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία καθώς, μετά από αμερικανική προτροπή, έγιναν αντικείμενο σοβαρής μελέτης από τις δύο χώρες την προηγούμενη δεκαετία.

Επίσης, κατά την προηγούμενη τριετία έγιναν αντικείμενο ιδιαίτερης διαπραγμάτευσης στο ΝΑΤΟ, όπου με την τεχνική βοήθεια της Συμμαχίας οι δύο χώρες μπόρεσαν να εξελίξουν μια σειρά από ρυθμίσεις για τις πιο ευαίσθητες πτυχές της εφαρμογής τους.

Αυτό το οποίο πάντοτε έλειπε ήταν η πολιτική θέληση για να μετατραπούν τα επί μέρους στοιχεία σε μια συνεκτική και αποτελεσματική συνολική συμφωνία.

Τα μόνα ντοκουμέντα που έφθασαν πολύ κοντά στο επίπεδο της ολοκληρωμένης συμφωνίας για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης ήταν τα πρωτόκολλα που υπογράφηκαν ανάμεσα στον κ. Κάρολο Παπούλια και τον κ. Μεσούτ Γιλμάζ τη δεκαετία του 1980, σε μια περίοδο σοβαρής ύφεσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Τώρα οι δύο κυβερνήσεις δείχνουν να έχουν ανανεώσει την πολιτική θέλησή τους να προχωρήσουν στην υιοθέτηση Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και να μειώσουν τη σημασία της στρατιωτικής παραμέτρου στις διμερείς σχέσεις τους.

Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ»