"Greek National Pride" blog / ΔΙΕΘΝΗ / ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ / ΕΛΛΑΔΑ / Μέση Ανατολή / Μεσόγειος / Τουρκία

Το Τουρκικό Πραξικόπημα και το Τρίγωνο Ε.Ι.Κ.! Ο «Μύθος» και η Αποδοχή της Πραγματικότητας


ceb3ceb5cf89cf80cebfcebbceb9cf84ceb9cebaceb5cf83-ceb5cebeceb5cf84ceb1cf83ceb5ceb9cf83

ΡΑΓΔΑΙΕΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Κατά το έτος 2009-2010 η Τουρκία έκανε το πιο αποφασιστικό βήμα του επαναπροσδιορισμού της εξωτερικής της πολιτικής.

Διαχώρισε τη θέση της από το Ισραήλ όσον αφορά τα περιφερειακά ζητήματα της περιοχής.

Το πάλαι ποτέ στρατηγικό τρίγωνο της περιοχής (ΗΠΑ-Τουρκία-Ισραήλ, με τις ΗΠΑ να είναι ο υπερπόντιος εξισορροπητής) υπέστη τις πρώτες του ρωγμές.

Το Ισραήλ, μετά από αρκετές δεκαετίες, αντιμετώπισε το ενδεχόμενο μιας πλήρους περικύκλωσης από χώρες που διατηρούσαν από κακές έως εχθρικές σχέσεις με αυτό.

Μολονότι το δόγμα «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» έχει πάντα μερίδιο στην αλήθεια της διεθνούς πολιτικής, το Ισραήλ ενδιαφερόταν να αποκτήσει δυτικό γεωστρατηγικό βάθος και η Ελλάδα και η Κύπρος έμοιαζαν οι ιδανικοί «συμπαίκτες» σε μια αρένα που φαινόταν από εκείνη την περίοδο ότι περνά πάλι σε περίοδο έξαρσης των εντάσεων.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο η δημιουργία μιας τριμερούς συνεννόησης που είχε στόχο να αναβαθμίζεται συνετά, υπήρξε μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για μια εξωτερική εξισορρόπηση απέναντι στην Τουρκία. Σήμερα, οι ευρύτερες εξελίξεις στην περιοχή αποδεικνύουν ότι η τριμερής αυτή σχέση έχει στρατηγικές απολήξεις και μπορεί να αναβαθμιστεί τα επόμενα χρόνια.

Ο «ΜΥΘΟΣ» ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΝΤΟΓΑΝ

όσο στην Ελλάδα, όσο και πολύ περισσότερο στο Ισραήλ και στη Δύση, πίστεψαν ότι η έλλειψη συνεννόησης και συνεργατικού πνεύματος της Τουρκίας οφειλόταν απλά στον Ερντογάν.

Αυτό αληθεύει μόνο εν μέρει, καθώς η άνοδος του ΑΚΡ στην εξουσία σηματοδότησε και τη διαφοροποιημένη περιφερειακή πολιτική της Τουρκίας σε σχέση με τα ψυχροπολεμικά και πρώτα μετα-ψυχροπολεμικά έτη.

Ωστόσο, η λάθος ανάγνωση οφείλεται στη μη εξέταση μιας σημαντικής παραμέτρου που ήρθε να επιβεβαιωθεί με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τις μέρες που ακολούθησαν (και ακολουθούν) το τουρκικό πραξικόπημα.

Ο Ερντογάν αποδεικνύει ότι η τουρκική κοινωνία αλλά και ό,τι συνιστά τον τουρκικό κρατικό μηχανισμό έχει αλλάξει άρδην.

Τα έτη 2003-2004 δεν ήταν απλά έτη ανόδου του ΑΚΡ στην εξουσία.

Ήταν τα έτη που έθεταν την αρχή της «αποκεμαλικοποίησης» της Τουρκίας.

Ο Ερντογάν μετρά ήδη 13 έτη στην εξουσία και η πολιτική του κουλτούρα έχει περάσει σε κράτος και κοινωνία.

Στις εκλογές βγήκε τόσο δυνατός ώστε μετά από μήνες να καθαιρέσει τον Νταβούτογλου, να διαπραγματεύεται για το προσφυγικό ζήτημα με την ΕΕ με απειλητικό τρόπο και τελικά να βγαίνει ισχυρότερος από την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος.

Η ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Το μέλλον της Τουρκίας είναι απρόβλεπτο, αν και αυτή η έλλειψη προβλεψιμότητας του τουρκικού μέλλοντος ρέπει προς αρνητικά σενάρια.

Πιθανή αστάθεια μιας τόσο μεγάλης χώρας με κρίσιμη γεωγραφική θέση είναι ικανή να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου. Ασκό που αφορά ακόμη και τη Συμφωνία Sykes-Picot.

Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ έχουν διαφορετικούς λόγους που οδηγούν στην αύξηση της καχυποψίας τους για τα όσα συμβαίνουν και τείνουν να συμβούν στην Τουρκία, που όλο και περισσότερο αποκλίνει από την διεθνή νομιμότητα.

Η προσπάθεια του Ερντογάν να συσπειρώσει όλο και περισσότερο την τουρκική κοινωνία υπέρ του, δεδομένης της οικονομικής πτώσης που ήδη παρατηρείται, είναι πολύ πιθανό να βρει διέξοδο σε μια ακόμη πιο δυναμική εξωτερική πολιτική με έντονο αντι-δυτικό χαρακτήρα και «κυνήγι φαντασμάτων» που επιβουλεύονται την τουρκική συνοχή.

Ποιος, όμως, είναι ο πυρήνας της πραγματικότητας που πρέπει να τύχει αποδοχής όχι μόνο από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ αλλά και από τη Δύση συνολικά; Ότι η Τουρκία, ακόμη και αν φθαρεί ο Ερντογάν μέχρι της πτώσεώς του, δε θα είναι ποτέ ξανά εκείνη των ψυχροπολεμικών ετών.

Αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, τόσο για τα μελλοντικά ενεργειακά projects, όσο και για κάθε εμπορική συμφωνία που θα δώσει αρωγή στην ομαλοποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου.

Γίναμε μάρτυρες της τουρκικής πραγματικότητας αλλά και, σε αρκετές περιπτώσεις, της τουρκικής ετοιμότητας -η οποία δεν διεκδικεί αριστείο- σε περίπτωση κρίσης σαν αυτή του αποτυχημένου πραξικοπήματος. Η κατάσταση στην Τουρκία αναφορικά με τις μειονότητες και τα ευρέα κοινωνικά ζητήματα θα γίνεται ολοένα και πιο καταθλιπτική.

Η Ελλάδα έχει ζωτικά συμφέροντα στην περιοχή και ταυτόχρονα δεν είναι χώρα που προκαλεί την εχθρότητα και τη δυσπιστία.

Η νατοϊκή «αλυσίδα» του Αιγαίου μόνο ως τέτοια δεν μπορεί πλέον να χαρακτηρίζεται με την τουρκική πολιτική συμπεριφορά.

Με τη διεθνή νομιμότητα αλλά και με όλα τα εργαλεία που ασκείται μια σύγχρονη εξωτερική πολιτική, η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει να επενδύει σε αυτόν τον -αρχικά- τριμερή άξονα σταθερότητας όπως τον χαρακτηρίζουν όλο και περισσότερες φωνές στις ΗΠΑ και να επαναπροσδιορίσει υπέρ της τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις.

Η γεωστρατηγική αναβάθμιση της Ελλάδας (και της Κύπρου) μπορεί να αγγίξει βαθμό που λίγα χρόνια πριν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ουτοπικός, αρκεί να επενδύσουμε πολιτικά στην ίδιά μας τη γειτονιά και να εντάξουμε τις διμερείς διαφορές μας με την Τουρκία σε περιφερειακό πλαίσιο σε ένα momentum όπου η Τουρκία θεωρείται ένας αδιάλλακτος δρων.

Ο ρόλος της Ουάσινγκτον στην περιοχή

Στη διεθνή πολιτική, βασιλεύει η βραχυπρόθεσμη υφή των διακρατικών σχέσεων. Ακόμη και αν στη διπλωματική γλώσσα χρησιμοποιείται ο όρος «στρατηγική σχέση», τότε αυτή δεν ταυτίζεται επ’ ουδενί με το «άνευ όρων και ορίων σχέση», πολλώ δε μάλλον με τη «διαχρονική». Το «ποτέ» και το «πάντα» βρίσκονται εκτός πολιτικής πρακτικής.

Οι ΗΠΑ επένδυσαν στην Τουρκία για αρκετές δεκαετίες στο να γίνει η δεύτερη μεταφορέας βαρών για μια περιοχή που περιλάμβανε μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας. Μαζί με το Ισραήλ, η Τουρκία υπήρξε ο άλλος πυλώνας σταθερότητας μιας κρίσιμης (γεω-οικονομικής) περιοχής.

Ο επαναπροσδιορισμός της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και η χρήση του Ισλάμ από το ΑΚΡ παρερμηνεύθηκαν από τις ΗΠΑ, όπως είχε ήδη διαπιστώσει ο Edward Luttwak. Ειδικά κατά την πρώτη θητεία του Προέδρου Obama, οι ΗΠΑ θεώρησαν πως η Τουρκία του Ερντογάν θα μπορέσει να γίνει η γέφυρα της Δύσης και του μουσουλμανικού κόσμου.

Οι στόχοι, όμως, του Ερντογάν δεν συνέπιπταν με τους αμερικανικούς. Η Τουρκία, για το δίδυμο Ερντογάν-Νταβούτογλου, ήταν μια χώρα που μπορούσε να επιτύχει περιφερειακή ηγεμονία στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Μετά τη σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων με το Ιράν, οι ΗΠΑ, που είδαν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ να φτάνουν σε ιστορικό χαμηλό λόγω και της αμερικανικής ανεκτικότητας απέναντι στον Ερντογάν, παρατηρούν να γεννιέται ένα «νέο Ιράν».

Η επιδείνωση των αμερικανο-τουρκικών σχέσεων, όσο ο Ερντογάν ισχυροποιείται στην Τουρκία, δεν είναι πιθανό να σταματήσει. Από την άλλη πλευρά, η οποιαδήποτε παρέμβαση μπορεί να φέρει επικίνδυνες εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή.

Μια καλή λύση για τις ΗΠΑ θα είναι να στηρίξουν την Ελλάδα, το Ισραήλ και την Κύπρο ώστε να προχωρήσουν σε περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεών τους και στο αρχικό αυτό τριμερές σχήμα να συμμετέχουν σε διαφορετικό βαθμό και άλλοι κρίσιμοι παράγοντες όπως είναι η Αίγυπτος και η Ιορδανία.

ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Θ. ΔΡΙΒΑ

*Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Θ. ΔΡΙΒΑΣ είναι υποψήφιος διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων και συντονιστής του
project «Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Αίγυπτος: Προοπτικές και περιορισμοί μιας περιφερειακής συνεργασίας» που γίνεται στα πλαίσια του Τομέα Ρωσίας Ευρασίας και Ν/Α Ευρώπης (ΤΟ.Ρ.Ε.Ν.Ε.) στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.

Είναι επίσης αναλυτής στο Russian International Affairs Council.

Από την ελληνική έκδοση του περιοδικού Foreign Affairs (The Hellenic Edition).

πηγη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s