Στις 29 Δεκεμβρίου του 1998 ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γλαύκος Κληρίδης, ανακοινώνει μετά την ολοκλήρωση των επαφών στην Αθήνα, την απόφαση για εγκατάσταση του αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού συστήματος S-300 στην Ελλάδα και όχι στην Κύπρο.

Οι διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν ήταν δραματικές, ενώ αποκαλυπτικοί ήταν οι διάλογοι στο Μέγαρο Μαξίμου, όπως τους αφηγήθηκε ένας εκ των πρωταγωνιστών, ο τότε υπουργός Άμυνας της Κύπρου, Γιαννάκης Ομήρου και δημοσίευσε πρόσφατα η εφημερίδα «Φιλελεύθερος» της Κύπρου.

Παρόντες από ελληνικής πλευράς ο Πρωθυπουργός Κ. Σημίτης, ο υπουργός Εξωτερικών Θ. Πάγκαλος, ο υπουργός αναπληρωτής Εξωτερικών Γ. Παπανδρέου, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Α. Τσοχατζόπουλος και ο υφυπουργός Εξωτερικών Γ. Κρανιδιώτης.

Την κυπριακή αντιπροσωπεία αποτελούσαν ο Πρόεδρος Κληρίδης, ο υπουργός Εξωτερικών Ι. Κασουλίδης, ο υπουργός Άμυνας, ο υφυπουργός παρά τω Προέδρω Π. Κούρος και ο κυβερνητικός Εκπρόσωπος Χρ. Στυλιανίδης.

Η σύσκεψη ξεκίνησε με μια μη αποκρυπτόμενη νευρικότητα να πλανάται στην αίθουσα. Μετά από το καλωσόρισμα ο Πρωθυπουργός Σημίτης ερώτησε τον Πρόεδρο Κληρίδη για την πρόσφατη συνάντησή του με τον Ντέιβιντ Χάνεϊ. Του απάντησε ότι ο Χάνεϊ επανέλαβε τις γνωστές βρετανικές απόψεις. Ο Ι. Κασουλίδης ενημέρωσε στη συνέχεια για διάφορες επαφές του, διεθνώς και εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακολούθησε συζήτηση για την απαίτηση των Αμερικανών να επιθεωρήσουν αμερικανικής προέλευσης οπλικά συστήματα που είχαν σταλεί από την Ελλάδα για ενίσχυση της άμυνας της Κύπρου.

Αποφασίστηκε ότι την ευθύνη να χειριστεί το θέμα θα αναλάμβανε η Ελληνική Κυβέρνηση και ότι η όποια επιθεώρηση θα διενεργείτο μέσω ΕΛΔΥΚ χωρίς καμιά ανάμιξη της Εθνικής Φρουράς. Στη συνέχεια, με βάση τις σημειώσεις που τήρησα, η συζήτηση εξελίχθηκε ως εξής:

Πρωθυπουργός Σημίτης: Φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη, απροσδιόριστη ως προς τον χρόνο και τον ακριβή χαρακτήρα πρωτοβουλία για το Κυπριακό. Όταν βρεθήκαμε τον Αύγουστο είχαμε συμφωνήσει κάποια πράγματα. Πρωτοβουλία μέχρι τώρα δεν έχει εκδηλωθεί. Ο κ. Πάγκαλος έστειλε μια επιστολή στην Όλμπραϊτ. Ωστόσο, υπήρξε μια σιωπή από τους Αμερικανούς για τα θέματα που μας ενδιαφέρουν όπως είναι ο αφοπλισμός. Υπάρχει το θέμα των πυραύλων. Τι χρονικά περιθώρια υπάρχουν; Αυτό είναι το ένα. Το δεύτερο είναι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Άρχισαν κανονικά αλλά πρέπει να προσέξουμε το κλίμα στην Ευρώπη. Ένα τρίτο θέμα είναι η θητεία της Ειρηνευτικής Δύναμης. Πληροφορήθηκα ότι υπάρχουν αντιδράσεις για την ανανέωσή της.

Πρόεδρος Κληρίδης: Προτού μπούμε σε συζήτηση αυτών των θεμάτων, θέλω να κάμω τις εξής παρατηρήσεις. Στην Αθήνα οι εφημερίδες γράφουν, ότι η Ελληνική Κυβέρνηση αποφάσισε οι πύραυλοι να μεταφερθούν στην Κρήτη και το εμπόδιο είναι ο Κληρίδης. Εκφράζω τον φόβο ότι η Ελληνική Κυβέρνηση θα παρουσιαστεί ως υποχωρήσασα και ότι το Δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Κύπρου – Ελλάδας θα υποστεί πλήγμα. Και δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι υπάρχουν και εκείνοι που το αμφισβητούν. Το 1967 μια άλλη Ελληνική Κυβέρνηση, μη δημοκρατική, απέσυρε τη μεραρχία από την Κύπρο και την άφησε γυμνή. Το 1974 μια άλλη Κυβέρνηση, δημοκρατική, εγκατέλειψε την Κύπρο ανυπεράσπιστη, στον δεύτερο Αττίλα. Δεν θέλω να πιστέψω ότι θα συμβεί και τώρα το ίδιο. Θέλω να υπογραμμίσω ότι κινδυνεύει το γόητρο και η υπόσταση του μετώπου Κύπρου και Ελλάδας που κτίσαμε με κόπο και μόχθο. Προσωπικά δεν με ενοχλεί το πολιτικό κόστος διότι δεν θα είμαι ξανά υποψήφιος για την προεδρία. Όμως, με φοβίζει το κλίμα που θα δημιουργηθεί μέσα στον Κυπριακό Ελληνισμό…

Στο σημείο αυτό και ενώ στη σύσκεψη επικρατούσε παγωμάρα, ο Πρωθυπουργός Σημίτης διέκοψε φανερά εκνευρισμένος τον Πρόεδρο Κληρίδη. Η σύσκεψη φαινόταν να κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα.

Πρωθυπουργός Σημίτης: Κύριε Πρόεδρε, με εκπλήσσει ο τρόπος που μιλάτε. Είναι απαράδεκτος. Η Ελλάδα και αυτή η Ελληνική Κυβέρνηση ουδέποτε θα εγκαταλείψουν την Κύπρο. Ένα τέτοιο θέμα δεν θα έπρεπε να το εγείρετε…

Πρόεδρος Κληρίδης: Ήθελα να ξεκαθαρίσω το ζήτημα του πολιτικού κόστους. Τώρα έρχομαι στο βασικό θέμα. Οι S-300παραγγέλθηκαν σε πλήρη γνώση της Ελληνικής Κυβέρνησης και του Ελληνικού Υπουργείου Άμυνας. Μάλιστα, ενώ εγώ διαπραγματευόμουν μικρότερου βεληνεκούς πυραύλους, μου υποδείχθηκε από το ΓΕΕΘΑ ότι θα έπρεπε να πάρουμε τους S-300. Οι Ρώσοι αρχικά αρνούνταν να μας προμηθεύσουν και αναγκάστηκα να στείλω επιστολή στον Ρώσο πρωθυπουργό. Η θέση ότι οι πύραυλοι θα πρέπει, είτε να εγκατασταθούν στην Κρήτη είτε να μην έλθουν καθόλου, δεν είναι ορθή. Έθεσα, όπως είναι γνωστό, ορισμένους όρους, όπως η αποστρατιωτικοποίηση, που δεν υλοποιήθηκαν. Δεν υπήρξε καμιά ανταπόκριση. Η θέση μου είναι ότι δεν πρέπει να υποκύψουμε. Ούτε συμφωνώ ότι πρέπει να συνδέσουμε το θέμα των πυραύλων με την προοπτική ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε., διότι είμαστε αρκετά μακριά από τον χρόνο που θα αποφασιστεί. Ούτε πιστεύω ότι οι Αμερικανοί και οι Άγγλοι θα ασκήσουν πιέσεις στην Τουρκία για να πάμε σε λύση. Αν ενδώσουμε στο θέμα των πυραύλων, αν φανούμε «καλά παιδιά», δεν πρόκειται να διαφοροποιήσουμε τη στάση Αμερικανών και Βρετανών. Οι Αμερικανοί μόλις διαπίστωσαν την αδιαλλαξία των Τούρκων, στην πρόταση για απαγκίστρωση, περιορισμό των εξοπλισμών, αφαίρεση βαρέων όπλων και μείωση στρατευμάτων, αποσύρθηκαν. Καμιά πίεση δεν τους άσκησε ο Χόλμπρουκ.

Η άποψή μου είναι ότι οι πύραυλοι πρέπει μεταφερθούν στην Κύπρο και προς το παρόν να μην τους αναπτύξουμε. Δεν ανησυχώ ότι θα υπάρξει θερμό επεισόδιο. Άλλωστε οι μεγαλύτερες αντιδράσεις προέρχονται από τους Αμερικανούς και τους Βρετανούς και λιγότερο από τους Τούρκους.

Πρωθυπουργός Σημίτης: Φαίνεται να κλείνετε την πόρτα σε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις και σε πρωτοβουλία της Χέρκους (εκπροσώπου του Γ.Γ. του ΟΗΕ στην Κύπρο).

Πρόεδρος Κληρίδης: Δεν είπα ότι θα ανακοινώσουμε απόφαση γύρω από το θέμα των πυραύλων.

Πρωθυπουργός Σημίτης: Πώς θα χειριστείτε το θέμα; Θα συγκαλέσετε το Εθνικό Συμβούλιο;

Ακολουθεί συζήτηση για τις νέες ημερομηνίες στην άφιξη των πυραύλων. Ο Πρόεδρος Κληρίδης αναφέρει ότι του δημιουργείται η εντύπωση ότι η Ελληνική Κυβέρνηση πήρε απόφαση για τη μη έλευση των πυραύλων.

Πρωθυπουργός Σημίτης: Δεν έχω πει ότι πήραμε απόφαση. Άλλωστε πώς μπορούσαμε να πάρουμε απόφαση χωρίς να μιλήσουμε; Οι πύραυλοι χρειάζονται προστασία. Χρειάζονται αντιαεροπορικά συστήματα, μια πλήρη αντιαεροπορική ομπρέλα που δεν τη διαθέτει η Κύπρος. Περαιτέρω υπάρχει το θέμα της μετακίνησης των πυραύλων. Πληροφορούμαι ότι τα οχήματα που θα μεταφέρουν το πυραυλικό σύστημα, έχουν μήκος 100 μέτρων. Πώς θα ανέβουν τους στενούς και δύσβατους ορεινούς δρόμους του Τροόδους;

Στη συνέχεια ο Πρωθυπουργός αναπτύσσει πολιτικά επιχειρήματα γιατί δεν πρέπει να υπάρξει επιμονή στη μεταφορά των πυραύλων στην Κύπρο, με κυριότερα, τις διεθνείς αντιδράσεις, την στρατιωτικοποίηση του Κυπριακού και τις δυσκολίες για την ενταξιακή πορεία της Κύπρου.

Και συνέχισε: Λέτε να μεταφερθούν οι πύραυλοι στην Κύπρο και να μην αναπτυχθούν. Δεν μπορούμε όμως να είμαστε καθόλου βέβαιοι ότι δεν θα κτυπήσουν οι Τούρκοι. Στην Τουρκία επικρατεί πολιτική αστάθεια και αβεβαιότητα και συνεπώς υπάρχει ένα πολιτικό κλίμα που ευνοεί επιθετικές ενέργειες. Οι πύραυλοι, έστω και αποθηκευμένοι, θα αποτελούν μια συνεχή εστία έντασης. Σε ό,τι αφορά την ενταξιακή πορεία της Κύπρου, διαφωνώ ότι δεν θα επηρεαστεί, επειδή ο χρόνος ένταξης θα είναι το 2004-2005.

Θα το εγείρουν οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Βρετανοί και άλλοι και θα εμποδίσουν την ένταξη. Σε κάθε περίπτωση οι επιπτώσεις θα είναι αρνητικές από τη μεταφορά και εγκατάσταση των πυραύλων στην Κύπρο. Και κάτι άλλο. Στις 11 και 12 Δεκεμβρίου θα έλθετε στη Βιέννη για τη Σύνοδο Κορυφής.

Τι θα απαντήσετε, όταν σας υποβληθεί ερώτηση για το θέμα των πυραύλων;

Πρόεδρος Κληρίδης: Η απάντησή μου θα είναι ότι θα αποφασίσει το Εθνικό Συμβούλιο.
Πρωθυπουργός Σημίτης: Δεν συμφωνείτε να δηλώσετε ότι θα έλθουν στην Ελλάδα;
Πρόεδρος Κληρίδης: Όχι, διότι θα φανεί ότι ενδώσαμε.
Πρωθυπουργός Σημίτης: Αν έλθουν τα Ηνωμένα Έθνη, το Συμβούλιο Ασφαλείας και πουν ότι η θητεία της Ειρηνευτικής Δύναμης θα ανανεωθεί, μόνο αν δεν έλθουν οι πύραυλοι; Συμφωνώ ότι δεν πρέπει να φανεί διάσταση μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας. Μπορεί να έχουμε διαφορετικές εκτιμήσεις αλλά δεν θέλουμε να αφήσουμε μόνη την Κύπρο. Ο φόβος μας όμως είναι ότι θα οδηγηθούμε σε περιπέτειες. Στόχος ήταν να δοθεί ένα μήνυμα με τους πυραύλους. Και το μήνυμα δόθηκε.
Γλ.Κληρίδης: Θα γίνει πόλεμος…

Στη συνέχεια ο Πρόεδρος Κληρίδης επιχειρηματολογεί, διαφωνώντας με τον Πρωθυπουργό Σημίτη για τα όσα είχε αναφέρει για την στρατιωτική πτυχή του θέματος. Ακολουθεί ένας ιδιαίτερα ενδιαφέρων διάλογος μεταξύ Σημίτη και Κληρίδη.

Πρωθυπουργός Σημίτης: Τι θα συμβεί αν οι Τούρκοι στείλουν αεροπλάνα για υπερπτήσεις πάνω από τη Λευκωσία;
Πρόεδρος Κληρίδης: Θα τους καταγγείλουμε στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Πρωθυπουργός Σημίτης: Δεν θα επηρεαστεί ο τουρισμός σας;
Πρόεδρος Κληρίδης: Θα το αντέξουμε. Η οικονομία μας είναι ισχυρή.
Πρωθυπουργός Σημίτης: Και αν οι Τούρκοι προχωρήσουν σε κάποιας μορφής χερσαία επιχείρηση, για να καταλάβουν εδάφη; Τι θα γίνει;
Πρόεδρος Κληρίδης: Θα γίνει πόλεμος!

Ο Σημίτης άκουσε με έκπληξη και έκδηλη ταραχή τη χωρίς δισταγμούς αναφορά του Κληρίδη για πόλεμο και περιορίστηκε να αναφωνήσει επαναλαμβάνοντας δις το ερώτημα: «Πόλεμος;».
«Επιχείρημα προς τους Τούρκους για επίθεση»

Στη συνέχεια, μετά που είχα επανειλημμένα ζητήσει το λόγο, τελικά μου δόθηκε για να απαντήσω στα όσα ο Πρωθυπουργός ανέφερε για τους πυραύλους.

Εξήγησα ότι τα οχήματα που θα μετέφεραν τους πυραύλους, δεν ήταν βέβαια μήκους 100 μέτρων και εξέφρασα απορία πώς ήταν δυνατό να υπάρχει μια τέτοια εντύπωση. Πρόσθεσα ότι, εν πάση περιπτώσει, το θέμα της εγκατάστασης των πυραύλων ήταν συμβατική υποχρέωση των Ρώσων, οι οποίοι είχαν μελετήσει τα πάντα και δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα, ούτε στη διακίνηση των οχημάτων, ούτε στην ασφαλή εγκατάσταση του πυραυλικού συστήματος. Ρωσικό προσωπικό θα παραλάμβανε τους πυραύλους, θα τους μετέφερε και θα τους εγκαθιστούσε.
Στη συνέχεια, υπέδειξα με μεγάλη λεπτομέρεια ότι παρά τις αδυναμίες στην αντιαεροπορική προστασία της Κύπρου, η Εθνική Φρουρά διέθετε αρκετά αξιόλογη και σύγχρονη αντιαεροπορική προστασία. Εξέθεσα ένα προς ένα τα αντιαεροπορικά συστήματα και το βεληνεκές τους.

Σε κάποιο σημείο της λεπτομερειακής αναφοράς μου, ο Σημίτης με διέκοψε λέγοντάς μου: «Ακούστε κύριε Ομήρου, εγώ δεν είμαι στρατιωτικός». Του απάντησα: «Ούτε εγώ είμαι στρατιωτικός κύριε Πρόεδρε. Το επάγγελμα μου είναι δικηγόρος». Ήταν προφανές ότι τόσο η ανατροπή του επιχειρήματος για την αδυναμία μεταφοράς των πυραύλων εντός Κύπρου όσο και η παράθεση των αντιαεροπορικών δυνατοτήτων της Εθνικής Φρουράς είχε ενοχλήσει.

Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο Θ. Πάγκαλος ο οποίος ανέφερε ότι οι Τούρκοι χρειάζονται ένα επιχείρημα για να μας επιτεθούν και με τους πυραύλους τους το προσφέρουμε. Οι Τούρκοι, είπε, θα διενεργήσουν περιορισμένης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις και η ενταξιακή ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου θα υποστεί πλήγμα. «Ξεχάστε αυτή την υπόθεση των πυραύλων» κατέληξε.

Ο Γιάννος Κρανιδιώτης, ρώτησε στη συνέχεια, αν υπάρχει δυνατότητα περαιτέρω αναβολής στην έλευση των πυραύλων. Ο Πρόεδρος Κληρίδης εξήγησε ότι θα μπορούσε να υπάρξει περαιτέρω αναβολή, υπό τον όρο να καταβάλουμε αποζημιώσεις. Πρόσθεσε ότι δεν έπρεπε να ληφθεί καμιά απόφαση γιατί υπήρχε η πιθανότητα η Χέρκους να παρουσιάσει σύμφωνο μείωσης των εξοπλισμών και προς τούτο να έλθει στην Κύπρο και ο Γ.Γ. του ΟΗΕ. Αν φανεί ότι ενδώσαμε, εξήγησε, δεν θα προχωρήσει η Χέρκους.

Ο Α. Τσοχατζόπουλος σε παρέμβαση του υποστήριξε ότι, δεδομένου ότι οι πύραυλοι δεν θα αναπτυχθούν, δεν θα λύσουν το αμυντικό πρόβλημα της Κύπρου. Εν τοιαύτη περιπτώσει, ανέφερε, η λύση της Κρήτης είναι προτιμότερη, γιατί οι πύραυλοι θα καλύπτουν τον κρίσιμο χώρο στον αέρα, μεταξύ Τουρκίας και Κύπρου.

Στο τέλος της σύσκεψης ο Πρόεδρος Κληρίδης ζήτησε από τον Πρωθυπουργό Σημίτη να διατυπώσει γραπτώς τη θέση της Ελληνικής Κυβέρνησης για το θέμα των πυραύλων, προκειμένου να την παρουσιάσει στο Εθνικό Συμβούλιο. Ο Σημίτης απέρριψε κατηγορηματικά το αίτημα Κληρίδη. Ο Κληρίδης ανέφερε ότι θα θέσει το θέμα στο Εθνικό Συμβούλιο για απόφαση και η σύσκεψη έληξε.

Ήταν σαφές ότι η Ελληνική Κυβέρνηση είχε ισχυρότατη άποψη για τη ματαίωση εγκατάστασης στην Κύπρο του ρωσικού πυραυλικού συστήματος και προέκρινε τη λύση της Κρήτης. Ωστόσο, παρέπεμπε για τελική απόφαση στην Κύπρο. Η απόφαση της σύσκεψης ήταν να μην υπάρξει καμιά επί του θέματος ανακοίνωση, προ της 20ης Δεκεμβρίου, δεδομένου ότι η παράδοση των πυραύλων θα γινόταν το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Δεκεμβρίου.

Μετά τη σύσκεψη ο Πρωθυπουργός Σημίτης δήλωσε: «Σε όλα τα θέματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο ή την Κύπρο και την Ελλάδα ισχύει μια αρχή. Η Κύπρος αποφασίζει, υπάρχουν τα όργανα της Κυπριακής Δημοκρατίας τα οποία θα αποφασίσουν. Είναι λογικό οι αποφάσεις αυτές να παίρνονται σε συνεννόηση με την Ελλάδα, στο μέτρο που αφορούν την Ελλάδα, που έχει εμπλοκή και η Ελλάδα».

Ήταν φανερό ότι παρά την ισχυρότατη θέση που είχε διαμορφώσει η Ελληνική Κυβέρνηση για το θέμα των πυραύλων, δεν ήθελε να χρεωθεί το κόστος της τελικής απόφασης. Ο Πρόεδρος Κληρίδης δεν εξέφρασε δημοσίως καμιά διαφωνία.

Στην πραγματικότητα η σύσκεψη της 27ης Νοεμβρίου, έθεσε τέρμα στην υπόθεση έλευσης των πυραύλων στην Κύπρο. Όσα έμελλε να ακολουθήσουν τις επόμενες εβδομάδες ήταν περισσότερο η τυπική διαδικασία επικύρωσης της προηγηθείσας απόφασης. Ο κύβος είχε ριφθεί!

Στις 29 Δεκεμβρίου ο Πρόεδρος Κληρίδης πήγε για μονοήμερη επίσκεψη στην Αθήνα, ύστερα από πρόσκληση του Πρωθυπουργού Σημίτη. Στη σύσκεψη επαναβεβαιώθηκε η θέση για μεταφορά των πυραύλων στην Κρήτη. Ο Κληρίδης επέστρεψε αυθημερόν στην Κύπρο και το βράδυ προήδρευσε συνεδρίας του Εθνικού Συμβουλίου, το οποίο κατά πλειοψηφία συμφώνησε με τη ματαίωση έλευσης του ρωσικού πυραυλικού συστήματος. Με δήλωση του ο Πρόεδρος Κληρίδης, την οποία ανέγνωσε στους δημοσιογράφους ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, ανελάμβανε την ευθύνη για τη σχετική απόφαση.  πηγη